Wabi-sabi to japońska filozofia, która czerpie z tradycji buddyzmu zen i wpływa na różne aspekty japońskiej kultury, takie jak sztuka, architektura, design czy nawet ceremonia parzenia herbaty. W przeciwieństwie do zachodniej estetyki ceni niedoskonałości, naturalność, przemijające piękno, prostotę, skromność i harmonię z naturą. Wabi-sabi zachęca do doceniania tych wartości zamiast dążenia do nierealistycznych ideałów. Dzięki temu pomaga odnaleźć spokój w codziennym życiu.
Filozofia wabi-sabi powstała z połączenia dwóch pojęć. Wabi oznacza pokorę i prostotę. Terminem tym określa się również osobę, która jest w stanie żyć skromnie, wyrzekając się wszelkich wygód. Natomiast sabi to pogodzenie się z przemijaniem.
Japoński system filozoficzny podkreśla przemijanie. Wszystko nieustannie się zmienia, a prawdziwe piękno tkwi w niedoskonałościach, które są nieodłączną częścią życia. W ludzkiej codzienności ważne są tylko chwile. Dlatego nie warto wyznaczać sobie jakichś ambitnych ideałów.
Estetyka japońska
Z filozofii wabi-sabi czerpie estetyka japońska, która promuje docenianie niedoskonałości, naturalności i przemijającego piękna, co znajduje odzwierciedlenie w ceramice, porcelanie, architekturze i designie. Japońska dekoracja wnętrz zachwyca równowagą form, przestronnością i subtelnym oświetleniem, przez co inspiruje architektów z całego świata. Wnętrza japońskich domów są przestronne, jasne i funkcjonalne. To całkowite przeciwieństwo zachodnich kierunków charakteryzujących bogactwem form.
Japończycy doceniają naturalne materiały, takie jak drewno, kamienie, glina, krzemionki, trzcina i bambus. W domach dominują lekkie materiały i szkieletowe konstrukcje, ściany są przesuwne. W ceramice i porcelanie wabi-sabi to sztuka niedoskonałości, które są odbierane jako wyraz autentyczności i piękna. Przykładami takich niedoskonałości są nierównomierny kształt, nieregularne krawędzie czy naturalne zabarwienia gliny. Dzięki temu każdy przedmiot jest unikatowy i posiada swoją własną historię.
Wabi-sabi stawia na prostotę form i funkcji. Naturalizm wystroju podkreślają delikatne brązy, biele i szarości przełamane przez czerń i czerwień. Oświetlenie domów jest zazwyczaj rozpraszane przez papierowe ekrany, które w zależności od grubości nadają różne efekty światłocieniowe.
Proste formy
Orientalna aranżacja zakłada oszczędność form, kolorów i materiałów, aby stworzyć wnętrze harmonijne, pełne dobrej energii, przyjazne mieszkańcom i gościom oraz wygodne. W japońskich domach panuje prosta szlachetność osiągana przez naturalne materiały dobrej jakości, klasyczne meble oraz tradycyjne dodatki.
Cechą charakterystyczną japońskich wnętrz jest asymetria. Wabi-sabi odnosi się jednak nie tylko do stylu wykończenia wnętrz, ale też codziennych zwyczajów. Dotyczy to w szczególności ceremonii picia herbaty, pielęgnacji relacji z bliskimi oraz praktyk mindfulness, które polegają na koncentracji i medytacji. Wszystko po to, aby czerpać pełną garścią z otaczającego świata.
Japoński minimalizm koresponduje z zachodnim kierunkiem wyróżniającym się prostotą, który pierwszy raz w sztuce pojawił się w Nowym Jorku na początku lat 60., gdy artyści świadomie dążyli do ograniczenia środków w dziele plastycznym. Kierunek wyróżnia się oszczędnością formy. Dzięki temu widz może skoncentrować się na tym, co widzi, bez poszukiwania konkretnego znaczenia czy przesłania artystycznego. To całkowite przeciwieństwo dzieł charakteryzujących się bogactwem form.
Kultura zen
Tradycja japońskiej estetyki ma setki lat. Stworzyli ją buddyjscy mnisi z nurtu zen, którzy w sposób minimalistyczny urządzali pomieszczenia służące do czytania i medytacji. Prostota wnętrz graniczyła z ascezą, gdyż wszystko co mogłoby rozpraszać uwagę zostało usunięte, a liczbę mebli ograniczono do minimum.
Buddyzm zen został sprowadzony do Chin z Indii w VI wieku naszej ery. W Japonii znany był od VII wieku, ale rozkwitł w XII. Podobnie jak w Chinach, w Japonii wchłonął inne, lokalne wierzenia i elementy kultury. Zen oznacza przede wszystkim medytację i praktykę. Cechą charakterystyczną jest brak przywiązania do jakiegokolwiek świętego pisma. Koncentruje uwagę na przejawach życia, odrzucając naukę budowaną na analizie pojęć.
Osnowę buddyzmu zen są trzy prawdy. Jedna z nich, zwana zasadą jedności, mówi, że wszystko i wszyscy są Buddą, wszystko jest nirwaną, wszystko jest niejaźnią. Każdy może być Buddą, osiągając wewnętrzną doskonałość. Ludzie muszą jedynie odkryć tę prawdę dla samych siebie. Pierwszym krokiem do osiągnięcia szczęścia i spokoju jest nauka wyciszania i kontrolowania umysłu i ciała przez medytację i porzucenie logicznego myślenia.
Sztuka rzemiosła
Historia rzemiosła w Japonii ma wielowiekową tradycję. Od początku pełna była licznych wpływów, głównie chińskich i koreańskich, które stopniowo przyswajano i rozwijano, co prowadziło do powstania prac wyrażających japoński temperament artystyczny.
W Japonii jest wiele tradycyjnych rzemiosł zaliczanych do sztuk pięknych. Najbardziej znane to ceramika, tkactwo i produkcja wyrobów z laki. Do dzisiaj ręcznie wyrabia się piękny i elastyczny papier washi, który ma wiele zastosowań artystycznych i praktycznych. Bambus służy do produkcji wielu przedmiotów domowego użytku czy instrumentów muzycznych. Techniki rozszczepiania, wyginania i wyplatania bambusa uznawane są w Europie za bardzo trudne do opanowania.
Tradycyjnym japońskim rzemiosłem jest rzeźbienie w drewnie. Z drewna rzeźbi się buddyjskie posągi, a świątynie są ozdabiane wymyślnymi drewnianymi ornamentami. W wielu domach można dziś znaleźć pięknie rzeźbione drewniane tace, urocze laleczki kokeshi i staromodne zabawki.
