Ojczyzną herbaty są Chiny, ale najbardziej uroczysty charakter ma japoński rytuał parzenia i spożywania herbaty. Przyrządzanie napoju jest traktowane jak sztuka, z dbałością o każdy szczegół – od wyboru mieszanki przez zaparzenie do serwowania naparu. To wyjątkowe doświadczenie wpływa na wszystkie zmysły, zacieśnia więzi między gospodarzem a gośćmi oraz sprawia, że doceniamy ulotność danej chwili. Polacy piją herbatę rutynowo – do posiłku, w pracy, aby się rozgrzać. Dlaczego warto korzystać z tradycji japońskich?
Napar herbaciany jest bogaty w przeciwutleniacze, które pomagają w zwalczaniu wolnych rodników w organizmie. Wolne rodniki są niebezpiecznymi cząsteczkami, które mogą prowadzić do uszkodzenia komórek i przyspieszać proces starzenia się. Przeciwutleniacze obecne w herbacie mogą neutralizować te szkodliwe cząsteczki i wspierać ogólne zdrowie.
Tradycja japońska
Herbata dotarła do Japonii w czasie panowania dynastii Tang (618-907 n.e.) dzięki mistrzowi i założycielowi Rinzai, jednej z dwóch szkół japońskiego buddyzmu zen. Popularność, jaką zaczęła się cieszyć zaowocowała powstaniem do dziś nauczanego nurtu filozofii zwanego herbatyzmem (wabicha). Narodowym napojem Japonii jest zielona herbata.
Japonia to obok Chin największy producent zielonej herbaty na świecie. Plantacje położone są na wysokości poniżej 700 m n.p.m. Zwykle rozpościerają się u stóp gór i są wysunięte na północ, dlatego uznaje się je za najzimniejsze tereny uprawy herbaty. Najlepsze z punktu widzenia wzrostu krzewu herbacianego są obszary położone nad morzem lub nad rzekami, gdyż bliskość wody zapewnia roślinie odpowiednią wilgotność.
Rytuał picia herbaty
Japońska ceremonia herbaciana jest znana jako cha-no-yu lub sadō. Zgodnie z tradycją, poprzedzić ją powinien krótki spacer po ogrodzie, który symbolizuje drogę oczyszczenia. Taki proces ma za zadanie ukoić nasze zmysły oraz uwolnić nas od codziennych trosk i zmartwień. Następnie, gdy nasz umysł ogarnia spokój i harmonia, goście wchodzą w wyznaczonej przez gospodarza kolejności do budynku przeznaczonego wyłącznie do picia herbaty (sukiya).
Ceremonia cha-no-yu, co dosłownie oznacza „gorącą wodę na herbatę” jest jedną z najbardziej skodyfikowanych na świecie. Matcha (ceremonialna herbata) jest podawana w specjalnej miseczce zwanej chawan. Przed parzeniem niezbędne jest staranne wytarcie kawałkiem jedwabiu wszystkich akcesoriów niezbędnych do przygotowania oraz skosztowania naparu.
Susz herbaty nabierany jest bambusową łyżeczką, przesypywany do miseczki, a następnie zalany gorącą wodą za pomocą bambusowej chochli. Do jej zamieszania służy pędzelek z bambusa, który powoduje, że na powierzchni tworzy się delikatna pianka. Miseczka przygotowanej w ten sposób herbaty podawana jest pierwszemu z gości, który obraca ją dwa razy zgodnie z kierunkiem ruchu wskazówek zegara i wypija zawartość. Następnie wyciera prawym kciukiem krawędź miseczki, obraca ją dwukrotnie w kierunku przeciwnym i oddaje gospodarzowi, który oczyszcza ją i rozpoczyna przygotowanie naparu dla kolejnego gościa.
Naczynia herbaciane
Do flagowych japońskich herbat zaliczana jest matcha. Popularna wśród miłośników zdrowego odżywiania ma formę drobno zmielonego proszku, nietypową dla Polaków przyzwyczajonych do granulek i torebek. Produkuje się ją z liści tencha, które na 20-30 dni przed zbiorami są zacieniane.
Historia ceremonii picia herbaty matcha w Japonii sięga XIII wieku, kiedy buddyjscy mnisi odkryli, że pomaga im utrzymywać koncentrację w trakcie wielogodzinnych medytacji. Cywilizacja zachodnia upowszechniła matchę dopiero w XXI wieku. Jej rosnąca popularność na całym świecie to głównie zasługa badań wskazujących, że matcha jest jednym z najzdrowszych sposobów na uzupełnienie codziennej diety.
Przygotowywanie matchy w sposób tradycyjny to ceremonia. W tym celu przyda się zestaw, który zawiera czarkę matchawan, bambusową miotełkę chasen, łyżeczkę do ubijania chashaku oraz sitko. Jeśli nie dysponujemy takimi gadżetami, możemy posłużyć się zwykłą miseczką i łyżeczką. Wystarczy płaską łyżkę proszku wsypać do naczynka, a następnie zalać 150-200 ml gorącej wody w temperaturze 70-80 st. C i intensywnie mieszać miotełką lub łyżeczką aż do całkowitego rozpuszczenia się.
Zen w herbacie
Filozofia zen polega na tym, aby w pełni zrozumieć otaczający świat. W zen podkreśla się rolę skupienia na tu i teraz, nie rozpamiętuje się przeszłości, nie analizuje różnych wersji przyszłości, ale skupia się na teraźniejszości i czerpaniu radości ze zdarzeń, które dzieją się w danej chwili. Podczas spożywania herbaty osoby żyjące zgodnie z założeniami zen skupiają się wyłącznie na tym, a nie na wiadomościach w telefonie komórkowym.
Jednym z podstawowych sposobów praktykowania zen jest medytacja. Jej efektem jest relaks. Po krótkim seansie medytacji człowiek czuje się znacznie spokojniejszy i wyluzowany. Herbata zawiera l-teaninę, aminokwas znany z promowania uczucia spokoju i poprawy nastroju. Działa w harmonii z kofeiną z herbaty, zapewniając spokojną, stałą energię na kilka godzin.
W Japonii mieszanki herbat określa się mianem gougumi. Tworzeniem gougumi zajmują się mistrzowie znani jako chashi. Smak liści herbaty zmienia się nawet w zależności od pory dnia, gdy są zbierane. Dlatego mistrzowie herbaty za pomocą oczu, nosa, ust, a nawet dotyku sprawdzają właściwości każdego liścia, odpowiednio dobierając mieszankę. Rezultatem jest herbata, która w pełni wykorzystuje moc każdego liścia.
