Kultura Japonii jest unikalna, a wiele jej symboli, takich jak tradycyjne stroje, charakterystyczne gesty czy uprzedzająca uprzejmość jest rozpoznawalnych na całym świecie. Światopogląd Japończyków jest funkcją tradycyjnej religii japońskiej shintō, która łączy się z buddyzmem i konfucjanizmem. Połączenie tradycji z nowoczesnością ma wpływ na sztukę, czego przykładami mogą być ikebana, origami czy kaligrafia.
W minionych stuleciach kultura japońska czerpała z tradycji chińskiej. Czynnikiem mającym największy wpływ na społeczeństwo było shintō, zaczerpnięty z Chin, ale rozwinięty w Japonii buddyzm i konfucjanizm. Mimo globalnego mieszania kultur Japończycy robią wszystko, aby zachować swoje bogate dziedzictwo kulturowe.
Kultura Japonii
Japonia słynie z bogatej kultury, na która składa się wiele tradycji i zwyczajów. Symbolami tego kraju jest origami (sztuka składania papieru), kimono (tradycyjny ubiór) czy charakterystyczne pozdrowienia i ukłony. Kultura Japonii znacząco różni się od europejskiej, czego wyrazem jest m.in. głośne siorbanie czy mlaskanie. W zachodniej obyczajowości to oznaka braku manier i lekceważenia innych, ale w Japonii oznacza szacunek i aprobatę dla kunsztu kucharskiego gospodarza.
Japończycy są mistrzami w utrzymywaniu dyscypliny i przestrzeganiu zasad. Dla wielu z nich najważniejszą wartością w życiu jest honor. Źródłem tej postawy jest bushido, czyli kodeks moralny wojowników. To niepisany zbiór zasad etycznych japońskich samurajów, u podstaw którego leży samodoskonalenie na poziomie cielesnym i duchowym.
Znaczna część Japończyków żyje zgodnie z filozofią kodowari, co oznacza bezkompromisowe i nieustanne dążenie do perfekcji. To popularny światopogląd, który zakłada skupianie się na detalach i wykonywaniu konkretnych zadań niezależnie od ich przeznaczenia. W kulturze Japonii popularne jest pojęcie ikigai, które możemy przetłumaczyć jako sztukę szczęścia. Jej założeniem jest koncentracja na chwili bieżącej, aby pełniej przeżywać wszystko co nas spotyka każdego dnia.
Ceremonie religijne
Współczesna japońska myśl duchowa wynika z przenikania się rdzennych, animistycznych praktyk wywodzących się z shintō oraz tradycji taoizmu, buddyzmu i konfucjanizmu. W okresie współczesnym nałożyły się na to wpływy kultury zachodniej. Wszystko to łącznie kształtuje japoński system wierzeń religijnych i filozoficznych, gdzie to co postępowe przenika tradycję, owocując egzystencjalnym stylem życia.
Shintō jest ściśle związane z szacunkiem dla natury oraz tradycjami związanymi z czczeniem przodków i istot duchowych. Religia ta oraz buddyzm wpływają na wiele aspektów życia codziennego – od architektury po ceremonie religijne. Obecnie pogrzeby odbywają się najczęściej zgodnie z porządkiem buddyjskim, gdyż w pierwotnej religii japońskiej śmierć jest postrzegana jako coś skrajnie nieczystego.
Zgodnie z zasadami shintō, kontakt ze śmiercią wymusza dokonanie rytuałów oczyszczających. Tymczasem buddyści traktują pochówek jako akt łaski i miłosierdzia, są więc z tego obowiązku zwolnieni. Dlatego mówi się, że Japończyk rodzi się w shintō, a umiera buddystą.
Rytuały codzienne
Istnieje wiele codziennych rytuałów, które są częścią japońskiej tradycji. Jednym z nich jest picie herbaty. Zielona herbata jest narodowym napojem Japonii. Ceremonia parzenia herbaty jest znana jako „chanoyu” lub „sadō”. Polega na bardzo uważnym celebrowaniu przyrządzania i spożywania tego napoju. Na wydarzenie zaproszeni są wybrani goście, a ceremonii towarzyszy absolutna cisza i uroczysty, podniosły charakter.
Podczas ceremonii gospodarz wykonuje różne rytuały, takie jak przygotowanie herbaty i podanie jej gościom w pięknych naczyniach. Recytuje specjalne słowa lub frazy, które są związane z rytuałem. Zdaniem Japończyków, regularne picie zielonej herbaty wspomaga leczenie ponad 60 schorzeń. Japońskie badania wykazały, że ludzie, którzy regularnie spożywają duże ilości zielonej herbaty, żyją dłużej niż pozostali.
Jednym z typowych japońskich zwyczajów jest pokłon. Japończycy kłaniają się, aby się przywitać, pożegnać lub podziękować, a także okazać wdzięczność przed posiłkiem. Innym ważnym elementem kultury japońskiej są „sakura-matsuri”, czyli festiwale kwitnącej wiśni, które odbywają się wiosną i symbolizują krótkotrwałość piękna i życia.
Sanktuaria
Do japońskiej tradycji należy zdejmowanie butów przy wejściu do czyjegoś domu, nieściskanie dłoni i ograniczanie bliskiego kontaktu podczas spotkań z bliskimi, symboliczne mycie rąk przy wejściu do świątyni, rzucanie fasolą w ludzi przebranych za demony podczas festiwalu „setsubun” czy zwyczaj korzystania z publicznych łaźni. Onsen to tradycja kąpieli publicznej, gdzie osoby kąpią się nago w gorących źródłach termalnych.
W Japonii jest wiele świątyń buddyjskich (otera) oraz chramów shintō (jinja). Chramy shintoistyczne odwiedza się zwłaszcza w Nowy Rok, z okazji ślubu oraz w inne święta. Wiele chramów poświęconych jest konkretnym intencjom, takim jak powodzenie w nauce, miłości czy zdrowie. Większość Japończyków nie uważa siebie za osoby religijne, ale chętnie odwiedzają świątynie, biorą udział w świętach i korzystają z wróżb czy amuletów.
Ze względu na silny synkretyzm religijny wielu Japończyków angażuje się w obrządki zarówno shintoistyczne, jak i buddyjskie. Przed wejściem do sanktuarium należy umyć ręce i wypłukać usta. Miejscem wyznaczonym do tego jest chozuya, czyli pawilon ablucji, w którym dokonuje się temizu. Głównym elementem chozuyi jest kamienna misa z wodą, którą polewamy sobie dłonie i z dłoni nabieramy wodę do ust, po czym wypluwamy na ziemię w miejsce do tego przeznaczone.
